Betaalbaar wonen in Utrecht is nu al bijna onmogelijk, maar het stadsbestuur zelf maakt het wonen nog duurder. Echt? Ja, echt. De oplossing voor de woningnood is volgens het stadsbestuur het bouwen van hoge woontorens, vastgelegd in de ‘Visie Stedenbouw Utrecht 2040’. De hoogte in lijkt op het eerste gezicht wel logisch, want daar is nog ruimte in onze overvolle stad. Dat lijkt logisch, maar is het totaal niet. Want bij hoogbouw boven de 50 meter (15 verdiepingen) worden kamers en woningen per m2 vele malen duurder en ook nog eens veel minder duurzaam dan bij laagbouw. Met vooral hoogbouw wordt wonen in Utrecht alleen nog haalbaar voor de rijkere Nederlander en dat is niet wat we willen. Sterker nog, de vastgestelde Stedenbouwvisie verergert de wooncrisis en de klimaatcrisis. We vinden dat alle Utrechters zich hierover moeten kunnen uitspreken, vandaar de petitie ‘Houd een referendum over betaalbare en duurzame toekomst voor gemeente Utrecht’.
Dit is de achtergrondpagina over de Toekomst van Utrecht. De petitie kan je hier tekenen. We houden je hier ook op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. Update (12-05-2025): de petitie staat online. Meer weten over de achtergrond van de petitie? Lees hieronder verder.
Gemeente: op 11 locaties de lucht in
Het Utrechtse stadsbestuur zet in op een hele snelle groei van Utrecht. Niet alleen voor de woningzoekenden uit Utrecht zelf, maar ook voor velen uit de regio en daarbuiten. Met de Stedenbouwvisie 2040 wordt een kaart vastgelegd waarin op 11 locaties verspreid over de stad woontorens gebouwd mogen worden van meer dan 30-50 meter, vaak ook nog hoger dan 70-90 meter, soms zelfs hoger dan de Dom (112 meter). Dan gaat het over een gebied zo groot als 20 tot 30% van de totale gemeente Utrecht, namelijk op plekken als Merwede, Papendorp, Leidsche Rijn Centrum, Lunetten/Koningsweg, Stationsgebied/Beurskwartier, Rijnsweerd, Overvecht, Galgenwaard, Westraven, USP/De Uithof en de polder Rijnenburg (pagina 19-22 van de Stedenbouwvisie 2040).
Hoogbouw is niet betaalbaar
Allereerst, hoogbouw vanaf 50 meter is flink duurder dan laagbouw (Kengetallen toetsing bouwkosten | Lokale wet- en regelgeving). De bouwkosten per m2 van kamers en woningen tot 20-30 meter hoogte (6 tot 10 verdiepingen) is op z’n laagst, gemiddeld circa € 809/m2. Maar vanaf 50 meter hoogte gaan die prijzen steeds harder stijgen per m2. Circa 20% hoger bij woontorens van circa 50 meter hoogte en zelfs 30-40% meer vanaf 90 meter. Waarom? Omdat hoge woontorens per m3 o.a. meer constructiemateriaal vereist, windvoorzieningen, extra liften en complexere installaties, een minder efficiënte indeling heeft (relatief lager netto woonoppervlak), een langere bouwtijd en hogere bouwrisico’s. Die hogere kostprijs zorgt vanzelfsprekend ook voor hogere koop- en huurprijzen. Bij hoogbouw, een enkele zwaar gesubsidieerde uitzondering daargelaten, zie je dat ook terug. Het levert alleen nog woonruimte op voor de rijkere Nederlander.
Hoogbouw is niet duurzaam
De CO₂-uitstoot per m² woonruimte neemt toe naarmate de hoogte van een woontoren stijgt, voornamelijk door de grotere hoeveelheid benodigde materialen en de bijbehorende CO₂-uitstoot bij de productie daarvan. Voor superhoogbouw is de uitstoot aanzienlijk hoger dan de streefwaarden in het ‘Klimaatakkoord van Parijs’. Dat kan oplopen tot 60% of meer uitstoot per m2 woonoppervlak in vergelijking met laagbouw (Welke stedelijke modellen hebben de grootste kans om CO2-negatief te worden? – GROUP A).
Hoogbouw als oplossing voor de woningnood?
Maar wordt vaak gezegd, we hebben geen keuze. Hoogbouw zou onvermijdelijk zijn voor het oplossen van de woningnood? Het is weliswaar duurder en minder duurzaam, maar we hebben elke woning extra nu hard nodig. Als je woontorens dicht op elkaar zet, zoals in Hongkong, dan kan je inderdaad meer woningen op een kleine ruimte kwijt, soms zelfs wel meer dan 300 woningen per hectare. Maar dan is het niet meer leefbaar wonen. Dan hebben woningen geen zonlicht meer, leef je anoniem in een verticale stad, zonder groen en ruimte om elkaar te ontmoeten. Niet voor niets zijn in steden als Barcelona en Parijs de meeste woningen gebouwd in middenbouw met 6 tot 8 verdiepingen, maximaal 30 meter. Dan kun je nog steeds heel veel woningen per hectare kwijt, 50 tot soms nog net even meer dan 100, maar wel op een leefbare manier. Utrechters verdienen allemaal een dak boven hun hoofd, maar dan wel één waar je goed en prettig kunt wonen.
Stedenbouwvisie kan en moet beter
Dat het anders en beter kan laten we zien met een alternatieve visie uitgewerkt door ons in een ‘Ruimtelijke Visie Utrecht 2050. Groei passend bij mensen en buurten. Niet andersom.’ Daarin maken we ruimte voor meer m2 groen per woning, een leefbare verdichting van woningen in de bestaande stad en een beperkte hoogbouw met de nadruk op laag- en middenbouw. Dat hebben we op papier gezet om te laten zien dat je ook op een andere manier als stad kunt groeien, dat daar keuzes in te maken zijn. Het kan dus anders en als je kiest voor een betaalbare, duurzame en leefbare toekomst voor de gemeente Utrecht dan moet het ook anders en beter.
Utrechters weten nog van niets en willen iets anders
Bij het opstellen van de Stedenbouwvisie 2040 heeft het stadsbestuur een groep Utrechters gevraagd naar wat zij graag zouden willen. Daaruit blijkt dat 76% van de Utrechters vindt dat je wel een paarverdiepingen hoger kunt bouwen dan de huizen die er al staan maar niet meer dan dat. Maak de stad groter, maar prop de stad niet vol met hoge woontorens in de bestaande buurten. Des te vreemder is het dat ondanks die uitkomst toch een plan vaststelt waarin die hoogbouw zo een dominante rol speelt. Dat is feitelijk de wens van Utrechters negeren. Weliswaar heeft een groep bewoners wel meegedacht bij wat ze willen, maar het eindresultaat is niet meer aan hen voorgelegd. Sterker nog, het overgrote deel van de Utrechters heeft geen enkele weet van de plannen van het stadsbestuur. Terwijl het hier wel gaat over bepalende keuzes voor de groei en de ruimtelijke ontwikkeling van de eigen stad, de eigen leefomgeving. Dat moet je niet als stadsbestuur of gemeenteraad alleen willen beslissen, daar moet je bewoners beter over informeren en advies op vragen.
Dus een referendum
Daarom zetten we ons als EenUtrecht in voor een referendum met als voor te leggen vraag aan alle kiesgerechtigde Utrechters: “Bent u het eens met de Stedenbouwvisie 2040 van het stadsbestuur of bent u van mening dat deze Stedenbouwvisie van tafel moet en plaats moet maken voor een alternatief met meer beperking aan hoogbouw en prioriteit voor een leefbare, duurzame én betaalbare stad?”
Dat referendum zou dan tegelijkertijd georganiseerd kunnen worden met de verkiezingen voor een nieuwe gemeenteraad op 18 maart 2026. Een dergelijk referendum waarin een besluit van het stadsbestuur wordt gecorrigeerd kunnen Utrechters zelf afdwingen als er meer dan 10.000 kiesgerechtigden zijn die dat daar in een petitie om vragen. De procedure schrijft wel voor dat die petitie die handtekeningen binnen 9 weken moet ophalen.
Wat vond de gemeenteraad ervan?
In de gemeenteraad van 8 mei 2025 is met een meerderheid van stemmen het voorstel van het stadsbestuur voor de Visie Stedenbouw Utrecht 2040 aangenomen. EenUtrecht was één van de oppositiepartijen die tegen stemde (samen met DENK, UtrechtNu! en de VVD).
Het voorstel van EenUtrecht om het besluit uit te stellen en eerst de Utrechters nog om een mening te vragen door de keuzes van de Stedenbouwvisie voor te leggen aan een lokaal Burgerberaad haalde het helaas ook niet (motie M2025/187). Als je dan hoogbouw wil toestaan kan je ook nog afspreken dat steeds heel goed per geval te bekijken en te laten beslissen door de gemeenteraad zelf, maar ook dat voorstel van EenUtrecht haalde geen meerderheid in de gemeenteraad (amendement A2025/90). Ten slotte hebben we nog een poging gedaan met het voorstel ‘Hoogbouw ja, indien betaalbaar’ om vast te leggen dat bij het beoordelen van hoogbouw (hoger dan 30 meter) altijd in beginsel de betaalbaarheid van de te realiseren woningen het leidende criterium zou moeten zijn (amendement A2025/103). Maar dat voorstel kreeg alleen steun van EenUtrecht zelf, de PvdA, PvdD, BIJ1 en UtrechtNu! en werd dus ook verworpen.
