De Omgevingswet beperkt de zeggenschap van bewoners bij bouwprojecten. Een slechte zaak in een wereld waar bewoners juist wel willen meepraten en waar dat kan enige zeggenschap willen in wat er gaat veranderen in hun buurt. In de Omgevingswet moeten particuliere vastgoedondernemers soms wel participatie organiseren, maar hoe ze dat doen is volledig aan henzelf. De gemeente heeft daar nauwelijks grip meer op. Hoe zorgen we er dan toch nog voor dat de Utrechters wél zeggenschap krijgen? Daarom diende EenUtrecht hierover drie voorstellen in bij de gemeenteraad.
Vanaf 2024 minder zeggenschap, wat veel mensen vaak niet weten
Toen de Omgevingswet werd ingevoerd (januari 2024), werd vaak gezegd dat bewoners beter zouden worden betrokken bij bouwplannen. Bij plannen van de gemeente zelf kan dat prima, maar als particulieren het initiatief nemen is de werkelijkheid echt anders. Bij plannen van particuliere vastgoedondernemers die niet binnen de bestaande regels passen is meestal een vergunning nodig. Dat heet een BOPA (Buitenplanse omgevingsplanactiviteit): een vergunning om af te wijken van het omgevingsplan. De vastgoedondernemer moet dan, volgens de nieuwe wet, alleen maar laten zien dat er participatie is. Maar de wet zegt niets over hoe die participatie eruit moet zien. De ondernemer kan ervoor kiezen om uitgebreid met de buurt in gesprek te gaan, maar twee omwonenden even wat vragen is ook goed. De gemeente kan wel vragen óf er participatie is geweest, maar heeft weinig mogelijkheden om te beoordelen hoe serieus die participatie was.
Alles uit de ruimte halen die er nog is
EenUtrecht stelt al langer vragen over deze situatie. En nu, pas na ruim twee jaar na de invoering van de Omgevingswet kwam de gemeente pas met aanvullende regels. Die verwijzen naar een nieuwe richtlijn waarin de gemeente beschrijft wat zij van participatie verwacht, in de hoop dat ondernemers zich daar dan bij bouwprojecten aan willen houden. Maar die richtlijn is er nog niet; dus nu zijn we nog geen stap verder! Wij vinden dat deze richtlijn er zo snel mogelijk moet komen en zo sterk mogelijk moet zijn. Daarom dienden we een voorstel in om vast te leggen dat bewoners maximaal moeten kunnen participeren en dat de voordelen van participatie zo goed mogelijk moeten worden benut. Dat voorstel is aangenomen door de gemeenteraad. LINK MOTIE
Niet alleen mooie woorden
Volgens EenUtrecht is een richtlijn alleen niet genoeg. Het gaat er uiteindelijk om wat bewoners daarvan merken. Daarom dienden we een tweede voorstel in en ook deze kreeg voldoende steun van de gemeenteraad. Daarin geven we het stadsbestuur de opdracht om te onderzoeken of de particuliere vastgoedondernemers en andere initiatiefnemers bij bouwprojecten de richtlijn daadwerkelijk ook opvolgen en of bewoners voldoende mogelijkheden krijgen om mee te denken over de impact van de plannen op hun buurt. Daardoor wordt niet alleen gekeken naar procedures, werkdruk en kosten, maar ook naar de vraag of participatie in de praktijk werkt. LINK MOTIE
Geen meerderheid voor horeca
Een derde voorstel van EenUtrecht kreeg geen meerderheid. Daarmee wilden we verplichte participatie ook laten gelden voor meer horecaplannen, zoals restaurants en cafetaria’s die tot laat open kunnen zijn. Ook zulke ontwikkelingen kunnen grote gevolgen hebben voor omwonenden. De gemeenteraad besloot uiteindelijk om de bestaande regeling niet uit te breiden. LINK MOTIE
Stap vooruit voor bewoners
De Omgevingswet heeft de mogelijkheden van gemeenten om invloed uit te oefenen op participatie weliswaar kleiner gemaakt, maar met de beide aangenomen voorstellen van EenUtrecht gaat de gemeente nu wel proberen het maximale er nog uit te halen. Want als plannen gevolgen hebben voor een buurt, dan moeten bewoners niet alleen worden geïnformeerd, maar ook serieus de kans krijgen om mee te praten én waar dat enigszins kan invloed te hebben.
